Odzież ludowa to znacznie więcej niż tylko ochrona przed zimnem. Stanowi kluczowy element dziedzictwa kulturowego. W społecznościach wiejskich tradycyjny ubiór regionalny pełnił funkcję nie tylko praktyczną, lecz także głęboko symboliczną. Przekazywał istotne informacje o statusie społecznym, pochodzeniu, płci, wieku czy zamożności właściciela. Pomagał odróżnić członków danej społeczności od przybyszów, budując silne poczucie wspólnoty, lokalnej tożsamości oraz historycznej ciągłości.
Rozwój i rozkwit polskiego stroju regionalnego
Proces kształtowania się unikalnych form stroju ludowego na ziemiach polskich rozpoczął się prawdopodobnie w XVIII wieku. W poszczególnych regionach zaczęły się wyodrębniać odmienne style, różniące się krojem, paletą barw i technikami zdobniczymi. Na ten rozwój wpływały zarówno warunki geograficzne (klimat, dostępność surowców), jak i czynniki historyczno-społeczne, takie jak okresy zaborów, uwłaszczenie chłopów czy industrializacja.
Okres największego rozkwitu i zróżnicowania stroju regionalnego przypada na drugą połowę XIX i początek XX wieku.
Indywidualizm w stylu: kunszt wykonania
Należy podkreślić, że strój ludowy nigdy nie był zjawiskiem monolitycznym. Nawet w ramach ściśle określonych wzorców regionalnych istniało pole do indywidualnej ekspresji, inwencji twórczej i kunsztu rzemieślników. Właśnie ten aspekt jest motywem przewodnim naszej ekspozycji. Prezentujemy zabytkowe elementy tradycyjnej chłopskiej garderoby, koncentrując się na bogactwie form, detalach wykonania i technikach zdobienia charakterystycznych dla danego obszaru, ale noszących też unikalny rys osobisty ich twórców. Te detale — precyzyjne hafty, delikatne koronki, guziki, odcienie nici i specyficzny krój — tworzyły kompozycje, które sprawiły, że odzież ludowa stała się prawdziwym dziełem sztuki, wykraczającym poza ramy zwykłego rzemiosła.
Na wystawie: przegląd garderoby chłopskiej
Ekspozycja obejmuje odzież ludową noszoną na ziemiach polskich od połowy XIX wieku do lat 40. XX wieku. Zbiory pochodzą głównie z centralnej, wschodniej i południowej Polski — regionów, gdzie zachowało się wyjątkowo dużo cennych przykładów tradycyjnego chłopskiego przyodziewku. Obok kompletnych zestawów ubiorów kobiecych i męskich, prezentujemy pojedyncze, kluczowe elementy garderoby: koszule, zapaski, spódnice, spodnie, okrycia wierzchnie oraz nakrycia głowy.
Powrót do korzeni. Moda ludowa dzisiaj
Współcześnie, mimo że tradycyjny strój świąteczny wyszedł z codziennego użycia, jego elementy przeżywają renesans. Pojawiają się w stylizacjach scenicznych, grupach rekonstrukcyjnych, projektach edukacyjnych oraz w nowoczesnej modzie inspirowanej folklorem. Coraz więcej osób poszukuje swoich własnych, ludowych korzeni i odkrywa na nowo niezmierzone bogactwo materialnej kultury chłopskiej. Nasza wystawa to zaproszenie do wnikliwego spojrzenia na tkaninę, haft, krój i kolor — namacalne świadectwa piękna, które przetrwało próbę czasu i pokoleń.
Otwarcie wystawy już w piątek, 28 listopada 2025 r. o godzinie 12.30 w Muzeum Etnograficznym we Włocławku, ul. Bulwary Marszałka J. Piłsudskiego 6.