Ruiny Zamku Krzyżackiego w Toruniu to pozostałości po pierwszej i najstarszej warowni Zakonu na Ziemi Chełmińskiej. Obiekt ten, o unikatowym w skali państwa krzyżackiego planie podkowy, był świadkiem narodzin potęgi Torunia – jednego z najważniejszych miast w Prusach. Dziś jego malownicze pozostałości przyciągają tysiące turystów, pragnących dotknąć żywej historii.
Skromne początki potęgi – jak powstał zamek w Toruniu?
Historia zamku sięga 1228 roku, kiedy na te tereny przybył zaledwie dwuosobowy oddział rycerzy zakonnych pod wodzą Filipa von Halle. Ich celem było zasiedlenie pustoszonej przez Prusów Ziemi Chełmińskiej.
Pierwsza, tymczasowa osada o nazwie Vogelsang (Ptasi Śpiew) powstała na lewym brzegu Wisły.
Dwa lata później dołączył do nich znacznie większy oddział, którym dowodził Hermann von Balk. Połączone siły przeprawiły się przez Wisłę, zajmując niewielki gród. Jak pisze kronikarz Piotr z Dusburga, pierwszym strategicznym punktem obrony Krzyżaków był potężny, stary dąb, który zastępował im wieżę strażniczą i o który toczyli krwawe boje z Prusami.
Budowa i strategiczne znaczenie toruńskiej warowni
Wkrótce rozpoczęto budowę murowanego zamku. Źródła historyczne potwierdzają darowizny na ten cel od biskupów – sambijskiego i warmińskiego – co świadczy o randze inwestycji. W pierwszej kolejności wzniesiono mury, wieżę, kaplicę, refektarz oraz kuchnię z dormitorium.
Dzięki swojemu położeniu nad Wisłą, zamek w Toruniu stał się kluczową bazą wypadową do dalszego podboju plemion pruskich. Był nie tylko najdalej wysuniętą na południe twierdzą graniczną, ale też potężnym ośrodkiem gospodarczym. Pod koniec XIV wieku komturia toruńska zarządzała ogromnym majątkiem, w skład którego wchodziło m.in.:
- ponad 500 koni,
- 3000 owiec i 400 sztuk bydła,
- ogromne zapasy zboża (ok. 550 ton).
Unikalny zamek w kształcie podkowy – dlaczego jest tak wyjątkowy?
Toruński zamek wyróżnia się na tle innych warowni krzyżackich. Został zbudowany na nietypowym planie podkowy, a nie klasycznego czworoboku. Wynika to z faktu, że była to pierwsza tego typu budowla, a charakterystyczny dla Krzyżaków styl dopiero się kształtował.
To właśnie ten unikatowy kształt czyni go wyjątkowym zabytkiem.
Ruiny Zamku Krzyżackiego w Toruniu dzisiaj – co warto zobaczyć?
Chociaż zamek został zniszczony w XV wieku przez mieszczan toruńskich, jego ruiny do dziś robią ogromne wrażenie. Podczas zwiedzania warto zwrócić szczególną uwagę na:
- Doskonale zachowane podziemia: Można w nich podziwiać ekspozycje archeologiczne i architektoniczne detale, które świadczą o dawnym bogactwie zamku.
- Pozostałości wysadzonej wieży głównej: Fundamenty wieży przetrwały na dziedzińcu, przypominając o jej potędze.
- Wieżę gdanisko: Najlepiej zachowany element zamku, połączony z główną częścią krytym gankiem. Pełniła funkcję sanitarną, a w późniejszych wiekach służyła miastu jako magazyn prochu.
- Fragmenty części mieszkalnej: W ruinach od strony Wisły można dostrzec ślady dawnych komnat i pomieszczeń mieszkalnych komtura.
Odwiedzając ruiny zamku w Toruniu, stajesz na fundamencie potęgi Państwa Krzyżackiego i odkrywasz fascynującą historię, która ukształtowała cały region. To obowiązkowy punkt na mapie każdego turysty.
O Krzyżakach i ich zamkach strojach i obyczajach opowiada Arkadiusze Dzikowski z Malborka:
Mój rozmówca jest współzałożycielem Kapituły Rycerstwa Polskiego – od powstania organizacji do dziś członek Konwentu KRP, w którym pełnił różne funkcje, w tym także Namiestnika Prowincji Prusy
Tekst i zdjęcia: Grzegorz Adamczewski
Skład i korekta: Kinga Korczykowska